دررفتگی زانو هنگامی رخ میدهد که اتصال انتهای استخوان ران (فمور) با استخوان ساق پا (درشت نی) طی یک حادثه از بین برود. در رفتگی زانو در برخی موارد میتواند خونرسانی به ساق پا را دچار اختلال نماید و در موارد شدیدتر حتی میتواند منجر به قطع عضو شود. در رفتگی زانو با در رفتگی کاسهی زانو متفاوت است و آسیبهای جدیتری را به همراه دارد. در ادامه به بررسی علت، عوارض، تشخیص و درمان این مشکل میپردازیم.
دررفتگی زانو چیست؟
دررفتگی واقعی مفصل زانو زمانی اتفاق میافتد که ارتباط طبیعی بین استخوان ران و درشتنی از بین برود. این آسیب معمولاً با صدمه همزمان به چند رباط زانو همراه است و در مواردی میتواند عروق و اعصاب اطراف مفصل را نیز درگیر کند. به همین دلیل، حتی اگر زانو پس از حادثه خودبهخود به جای خود برگردد، احتمال آسیب عروقی یا رباطی همچنان وجود دارد و بیمار باید در اسرع وقت بررسی شود.
علت دررفتگی زانو
زمانی که نیرویی بیش از حد طبیعی به زانو وارد شود، (چه در حالت خم شده چه در حالت باز) در رفتگی زانو می تواند اتفاق بیفتد.
در رفتگی زانو ممکن است زمانی که ساق پا بیش از حد طبیعی مفصل زانو به سمت جلو حرکت کرده باشد (زانو بیش از حد کشیده شده باشد) ایجاد شود. در این زمان استخوان ساق پا به قسمت جلوی استخوان ران فشار داده میشود. در برخی موارد نیز ممکن است استخوان ساق پا به قسمت پشت استخوان ران فشار داده شود.
در رفتگی زانو در اغلب موارد به دلیل نیروی بیش از حدی که به زانو وارد میشود ایجاد میشود. مانند آنچه در هنگام تصادفات رانندگی رخ میدهد. اما گاهی اوقات اگر به طور همزمان، مفصل زانو پیچ خورده باشد حتی با یک تکان جزئی نیز ممکن است در رفتگی زانو ایجاد شود. در مورد خالی کردن زانو این مقاله را بخوانید.
در رفتگی زانو در افرادی که دچار اضافه وزن و چاقی هستند حتی با یک زمین خوردن ساده نیز میتواند رخ دهد.
عوارض دررفتگی زانو
در رفتگی زانو تقریباُ در تمام موارد باعث میشود که ساختارهای حمایت کننده از زانو (مانند رباطها و تاندونها) آسیبهایی وارد شود. این آسیبها گاهی برای همیشه باعث ایجاد مشکلات پایدار خواهند شد.
در برخی موارد ممکن است شریانها و اعصاب نیز آسیب ببینند و منجر به ایجاد مشکل در خونرسانی به ساق پا شود. در صورتی که این مشکل به سرعت شناسایی نشود ممکن است منجر به قطع پا شود.
علائم دررفتگی زانو
❇️ زانو به صورت واضح از محل خود خارج میشود و در محل اصلی خود قرار ندارد.
❇️ درد شدید
❇️ تورم
❇️ عدم توانایی راه رفتن
❇️ بیحس شدن ساق پا و رنگ پریدگی در این ناحیه: این علائم نشان دهندهی آسیب دیدن یکی از شریانهای اصلی ساق پا و یا آسیب دیدن اعصاب است. در صورت مشاهدهی این علامت جهت جلوگیری از عوارض غیر قابل جبران باید به صورت اورژانسی به پزشک متخصص مراجعه نمائید.
اگر دچار دررفتگی زانو یا علائمی مانند درد شدید، بیثباتی و تورم شدهاید، تشخیص و درمان بهموقع را جدی بگیرید.
برای بررسی دقیق و دریافت راهنمایی تخصصی، میتوانید به دکتر محمدرضا آریانی، فوق تخصص درمان و کنترل درد مراجعه کنید.
تشخیص در رفتگی زانو
برای تشخیص این عارضه چندین راه وجود دارد که عبارتند از:
معاینهی فیزیکی
پزشک در اغلب موارد طی معاینات فیزیکی میتواند در رفتگی زانو را تشخیض دهد. در طی معاینات فیزیکی با بررسی نبض پا باید وضعیت رگهای خونی در محدودهی زانو نیز مورد بررسی قرار بگیرد.
رادیولوژی
جهت تشخیص دقیقتر نیاز است تا تصاویر اشعه ایکس در جهتهای مختلف از زانو تهیه شود.
سیتی اسکن
ارزیابی عروق و اعصاب با تصاویر سی تی اسکن به صورت دقیقتری انجام میشود.
درمان دررفتگی زانو
گاهی اوقات بدون مراجعه به پزشک، زانوی در رفته به صورت خود به خود به جای اصلی خود باز میگردد اما ممکن است تورم باقی بماند. به هر حال توصیه میشود جهت انجام بررسیهای بیشتر مانند ارزیابی جا افتادگی صحیح، بررسی آسیب به تاندونها، رباطها، شریانها و اعصاب حتما به پزشک متخصص ارتوپدی مراجعه نمائید.
اگر در رفتگی به رگهای خونی آسیب وارد کرده و خونرسانی به ساق پا مختل شده باشد تنها 8 ساعت زمان برای ترمیم آنها وجود دارد. اگر ساق پا بیشتر از 8 ساعت از اکسیژن محروم باشد در اغلب موارد منجر به قطع عضو خواهد شد.
در صورتی که شدت دررفتگی شدید نباشد پزشک با تکان دادن مفصل میتواند میزان آسیب دیدگی رباطها را مشخص نماید. در صورتی که آسیب عصبی و یا آسیبهای جدی به رگ های خونی و تاندونها و رباطها در میان نباشد با آتل میتوان دررفتگی زانو را درمان کرد.
ابتدا داروهای آرام بخش به بیمار داده میشود و سپس زانوی در رفته با انجام یک مانور در جای خود قرار داده میشود و در نهایت زانو با یک آتل بسته می شود. در مورد درمان قطعی آرتروز زانو این مقاله را بخوانید.
درمان جراحی
در صورتی که رگها، اعصاب، تاندون و سایر اجزای مفصل زانو دچار آسیب شده باشند باید از روش جراحی جهت درمان استفاده کرد. اگر میزان تورم شدید باشد باید ابتدا تورم کاهش بیابد و سپس جهت ترمیم رباطها اقدام شود.
در صورتی که در رفتگی زانو با آسیبهای شدید همراه باشد ممکن است از فیکساتورهای خارجی استفاده شود. این وسیله شامل میلههایی است که توسط پینهای فولادی و از طریق پوست به داخل استخوان وارد میشوند و در قسمت بیرونی ساق پا متصل میشوند. در نهایت برای بررسی اینکه آیا مفصل زانو به طرز صحیح در محل خود قرار گرفته است از تصاویر اشعه ایکس استفاده میشود.
اگر زانو خودبهخود جا افتاد، آیا باز هم مراجعه به پزشک لازم است؟
بله. دررفتگی زانو گاهی پیش از رسیدن بیمار به مرکز درمانی خودبهخود جا میافتد و در این حالت ظاهر مفصل ممکن است تقریباً طبیعی به نظر برسد. با این حال، آسیب رباطها، عروق یا اعصاب میتواند همچنان وجود داشته باشد و حتی برخی آسیبهای عروقی با وجود نبض قابل لمس در پا نیز رخ میدهند.
به همین دلیل، سابقه بیرونزدگی یا تغییر شکل واضح زانو پس از حادثه باید جدی گرفته شود. پزشک پس از معاینه، وضعیت عصب و خونرسانی اندام را بررسی کرده و در صورت نیاز تصویربرداری و آزمایشهای عروقی را درخواست میکند.
تفاوت دررفتگی زانو با دررفتگی کشکک چیست؟
دررفتگی زانو و دررفتگی کشکک زانو دو آسیب متفاوت هستند و محل جابهجایی، شدت آسیب و روش درمان آنها با یکدیگر فرق دارد. شناخت این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا دررفتگی واقعی زانو میتواند با آسیب عروق و اعصاب همراه باشد و نیاز به رسیدگی فوری داشته باشد.
| ویژگی | دررفتگی زانو | دررفتگی کشکک |
|---|---|---|
| محل آسیب | مفصل بین استخوان ران و درشتنی دچار دررفتگی میشود. | کشکک از شیار طبیعی خود در قسمت جلوی استخوان ران خارج میشود. |
| شدت آسیب | آسیب جدی و اورژانسی محسوب میشود. | معمولاً شدت کمتری نسبت به دررفتگی واقعی زانو دارد. |
| ساختارهای درگیر | اغلب با آسیب چند رباط و گاهی آسیب عروق و اعصاب همراه است. | بیشتر رباطها و بافتهای اطراف کشکک، بهویژه رباط کشککی-رانی، درگیر میشوند. |
| علائم | تغییر شکل واضح زانو، درد شدید، تورم و ناتوانی در تحمل وزن از علائم شایع هستند. | درد شدید جلوی زانو، تغییر شکل کشکک و احساس جابهجایی آن بیشتر دیده میشود. |
| خطر آسیب عروقی | قابل توجه است و باید وضعیت خونرسانی پا بررسی شود. | آسیب عروقی شدید بسیار کمتر دیده میشود. |
| درمان اولیه | جااندازی فوری توسط پزشک، بررسی عروق و اعصاب و سپس بیحرکت کردن زانو انجام میشود. | معمولاً کشکک توسط پزشک جا انداخته شده و سپس زانو با بریس یا روش مناسب تثبیت میشود. |
| نیاز به جراحی | بسته به آسیب رباطها، عروق، استخوان و میزان ناپایداری ممکن است به جراحی نیاز باشد. | در بسیاری از موارد با درمان غیرجراحی و فیزیوتراپی بهبود پیدا میکند، اما در موارد عودکننده یا همراه با آسیبهای خاص، جراحی مطرح میشود. |
| اهمیت مراجعه فوری | بسیار بالا؛ بهخصوص در صورت سردی، رنگپریدگی، بیحسی یا کاهش نبض پا. | مراجعه پزشکی برای تشخیص و درمان لازم است، اما معمولاً خطر آسیب عروقی آن مانند دررفتگی واقعی زانو نیست. |
چه زمانی دررفتگی زانو نیاز به مراجعه فوری دارد؟
دررفتگی زانو یک آسیب اورژانسی است و نباید بیمار تلاش کند مفصل را در خانه جا بیندازد. در صورت مشاهده تغییر شکل زانو، درد شدید پس از ضربه یا ناتوانی در حرکت دادن اندام، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است؛ بهخصوص اگر علائم اختلال عروقی یا عصبی وجود داشته باشد.
علائم هشدار شامل موارد زیر است:
- سرد یا رنگپریده شدن پا
- کاهش یا از بین رفتن نبض پا
- بیحسی یا گزگز ساق و پا
- ضعف یا ناتوانی در حرکت دادن مچ و انگشتان
- افزایش سریع تورم
- درد شدید و غیرعادی
- خونریزی یا زخم باز در اطراف زانو
وجود این علائم میتواند نشاندهنده آسیب عروقی یا عصبی باشد و نیاز به اقدام فوری دارد.
دررفتگی زانو چه آسیبهایی را به همراه دارد؟
شدت آسیب فقط به جابهجایی استخوانها محدود نمیشود. دررفتگی زانو اغلب با آسیب چند رباط همراه است و بسته به شدت ضربه، ساختارهای دیگری مانند عصب پرونئال مشترک، شریان پوپلیتئال، تاندونها و استخوانها نیز ممکن است آسیب ببینند.
از مهمترین آسیبهای همراه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL)
- پارگی رباط صلیبی خلفی (PCL)
- آسیب رباطهای جانبی زانو
- آسیب عصب پرونئال مشترک
- آسیب شریان پوپلیتئال و سایر عروق
- شکستگی یا آسیب غضروف و استخوان
- سندرم کمپارتمان در برخی موارد
وجود چنین آسیبهایی باعث میشود درمان هر بیمار بر اساس معاینه و یافتههای تصویربرداری برنامهریزی شود.
فیزیوتراپی بعد از دررفتگی زانو چه نقشی دارد؟
فیزیوتراپی بخش مهمی از روند بازگشت عملکرد زانو پس از درمان است. برنامه توانبخشی بر اساس نوع آسیب و روش درمان تنظیم میشود و میتواند شامل کنترل تورم و درد، افزایش تدریجی دامنه حرکتی، تقویت عضلات اطراف زانو، تمرینات تعادلی و آموزش صحیح راه رفتن باشد.
زمان شروع و شدت تمرینها نباید خودسرانه تعیین شود؛ زیرا فشار زودهنگام یا حرکت نامناسب میتواند به رباط ترمیمشده یا ساختارهای آسیبدیده فشار وارد کند. برنامه توانبخشی باید با نظر جراح ارتوپد و فیزیوتراپیست پیش برود. در مورد قفل شدن زانو این مقاله را بخوانید.
مدت زمان بهبودی دررفتگی زانو چقدر است؟
مدت بهبودی به شدت دررفتگی، تعداد رباطهای آسیبدیده، وجود آسیب عروقی یا عصبی و نوع درمان بستگی دارد. آسیبهای سادهتر ممکن است در مدت کوتاهتری بهبود پیدا کنند، اما دررفتگیهای همراه با پارگی چند رباط و جراحی بازسازی به دوره توانبخشی طولانیتری نیاز دارند.
بازگشت به ورزش نیز زمانی انجام میشود که دامنه حرکتی، قدرت عضلات، ثبات مفصل و کنترل عصبی ـ عضلانی به سطح مناسبی رسیده باشد. بنابراین نمیتوان یک زمان مشخص را برای بازگشت همه بیماران به ورزش تعیین کرد.
سوالات متداول دررفتگی زانو
بهتر است قبل از ادامه فعالیتهای ورزشی با پزشک خود مشورت کنید. بستگی به علت و شدت دررفتگی زانو، پزشک شما ممکن است توصیههای خاصی را درباره نوع و شدت ورزشهای قابل انجام بدهد.
تمرینات فیزیوتراپی میتوانند در درمان دررفتگی زانو بسیار مفید باشند. این تمرینات به تقویت عضلات پیرامون زانو، بهبود تعادل و استقامت عضلات کمک میکنند و پایداری زانو را افزایش میدهند.
در نهایت…
دررفتگی زانو ممکن است به دلیل ضعف عضلات، آسیب، نقص تعادل و مشکلات دیگر رخ دهد. تمرینات فیزیوتراپی از جمله تقویت عضلات، تعادل و انعطافپذیری، درمان جراحی و … میتوانند در درمان موثر باشند. مشاوره پزشک یا فیزیوتراپیست و انجام تمرینات درست میتوانند دوران بهبودی را تسریع کرده و فعالیتهای روزمره و ورزشی را بهبود بخشند.