پمپ داخل نخاعی چیست و چگونه درد را مهار می‌کند؟

تا به حال با دردهای مزمنی روبه‌رو شده‌اید که هیچ دارویی توان تسکین آن را نداشته باشد؟ در چنین شرایطی، پمپ داخلی نخاعی راه‌حلی مؤثر و پیشرفته برای کنترل درد است و این دستگاه کوچک با تزریق مستقیم دارو به مایع اطراف نخاع، درد را با دوزی بسیار کمتر از داروهای خوراکی کاهش می‌دهد، اما پمپ داخلی نخاعی چگونه کار می‌کند؟ چه بیمارانی گزینه مناسبی برای این روش هستند و چه مراقبت‌ هایی پس از کاشت آن لازم است؟ در ادامه، با جزئیات کامل این روش درمانی نوین آشنا می‌شویم.

پمپ داخلی نخاعی چیست؟

پمپ داخلی نخاعی یک وسیله فلزی کوچک به اندازه یک کیسه هاکی است که با جراحی زیر پوست شکم کاشته می‌شود، دارو از طریق یک لوله پلاستیکی به نام کاتتر مستقیم به فضای اطراف نخاع منتقل می‌شود و این سیستم برای بیمارانی کاربرد دارد که نیاز به تزریق داروهای ضد درد مانند مورفین یا کلوفن دارند، با انتقال مستقیم دارو به نخاع، درد با دوز بسیار کمتر نسبت به مصرف خوراکی کنترل می‌شود و عوارض جانبی دارو کاهش می‌یابد، بنابراین روش مؤثری برای کنترل درد مزمن است.

پمپ داخل نخاعی به چه صورت کار می کند؟

فضای پر از مایع در اطراف نخاع شما فضای داخل نخاعی نامیده می شود، مایع مغزی نخاعی با عبور از این ناحیه، از مغز و نخاع محافظت می کند و پمپ دارویی داخل روده با کارآیی بیشتری نسبت به داروهای خوراکی کار می کند، زیرا دارو را مستقیم وارد می کند و مسیری را که داروهای خوراکی از بدن می گذراند دور می زند و در واقع، شما به طور کلی به مقدار 1/300 مقدار دارو (مرفین یا باکلوفن) با پمپ به نسبت خوراکی نیاز دارید.

پمپ طوری برنامه ریزی شده است که به تدریج دارو را برای مدتی آزاد کند و همچنین بسته به نیازهای متغیر شما برنامه ریزی کند تا در زمان های مختلف روز مقدار مختلفی از دارو را آزاد کند، پمپ اطلاعات مربوط به نسخه شما را در حافظه خود ذخیره کرده و پزشک به راحتی این اطلاعات را با برنامه نویس بررسی می‌کند و هنگامی که مخزن خالی است، پزشک یا پرستار در بهترین کلینیک درد در تهران با قرار دادن یک سوزن از طریق پوست شما و داخل درگاه پر کننده بالای مخزن، پمپ را دوباره پر می کنند و اگر شما تصمیم داشته باشید که پمپ را بردارید، باید گفت که این روش درمانی کاملاً برگشت پذیر است.

چه کسانی می توانند از مزایای پمپ داخلی نخاعی بهره مند شوند؟

اگر معیارهای زیر را داشته باشید، کاندیدای انجام آن هستید:

✅ پمپ داخل نخاعی بیشترین تأثیر را در دردهای مزمن و شدید دارد و اگر درد شما به حدی نیست که نیاز به مداخله جراحی داشته باشد، پمپ داخل نخاعی مناسب نیست.

✅ اگر درمان‌های غیرجراحی مانند داروها، فیزیوتراپی و تزریقات ضد درد به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند یا باعث عوارض جانبی ناخوشایند شده‌اند، پمپ داخل نخاعی گزینه‌ی مناسبی است.

✅ وجود بیماری‌ های مزمن، عفونت‌ های مزمن، مشکلات قلبی یا تنفسی و عوارض جانبی احتمالی باعث عدم توصیه برای پمپ داخل نخاعی می‌شوند.

✅ پمپ داخل نخاعی نیازمند جراحی کوچکی است که در ناحیه نخاع انجام می‌شود، بنابراین، تحمل به عمل جراحی و توانایی تعامل با دستگاه پمپ نیاز است.

✅ شما به هیچ یک از داروهای مورد استفاده در پمپ حساسیت نداشته باشید.

✅ شما به دوز آزمایشی دارو پاسخ مثبت داده اید.

مزایای قرار دادن پمپ داخلی نخاعی

پمپ داخل نخاعی دارای مزایای زیادی است که شامل موارد زیر می‌شود:

کنترل بهتر درد

پمپ داخل نخاعی به طور مستقیم داروهای ضد درد را به نخاع تزریق می‌کند و این عمل باعث کاهش شدت درد و بهبود کنترل آن می‌شود، به علاوه مقدار داروها قابل تنظیم است، بنابراین میزان داروها بر اساس نیاز فرد قابل تعدیل می‌شود.

بیشتر بخوانید: درمان انواع درد

کاهش عوارض جانبی

با استفاده از پمپ داخل نخاعی، می‌توان مقادیر داروها را به طور موضعی در ناحیه نخاع تزریق کرد و از عوارض جانبی سیستمیک جلوگیری کرد، این به این معناست که نیاز به مصرف داروهای خوراکی و اثرات جانبی آنها کاهش می‌یابد.

افزایش کارایی

با کاهش درد مزمن، فعالیت‌ های روزانه بهبود می‌یابد و افراد بهتر می‌خوابند، به طور مستقل‌تر فعالیت کنند و از زندگی روزمره بیشتر لذت ببرند.

کاهش وابستگی به داروها

با استفاده از پمپ داخلی نخاعی، نیاز به مصرف مکرر و بالا تعداد زیادی از داروها کاهش می‌یابد و این به معنای کاهش وابستگی به داروها و احتمال ایجاد مقاومت به آنها است.

دقت بیشتر در تنظیم دارو

با استفاده از پمپ داخل نخاعی، می‌توان مقادیر دقیق داروها را تنظیم کرده و به طور مستقیم در محل اثر دارو تحریک اعصاب انجام داد، این دقت بیشتر باعث بهبود کنترل درد و کاهش احتمال اثرات ناخواسته می‌شود.

کاربرد پمپ داخلی نخاعی چیست؟

پمپ داخلی نخاعی برای کنترل درد مزمن و شدید کاربرد دارد که با روش‌ های معمول دارو درمانی قابل کنترل نیست، این دستگاه به پزشکان اجازه می‌دهد داروهای ضد درد مانند مورفین، کلوفن یا سایر اپیوئیدها را مستقیم به فضای اطراف نخاع تزریق کنند و از مهم‌ ترین کاربردهای پمپ داخلی نخاعی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کنترل درد سرطان

پمپ داخلی نخاعی برای بیماران سرطانی که درد شدیدی دارند و داروهای خوراکی کافی نیستند، گزینه‌ای مؤثر است، دارو مستقیم به نخاع تزریق می‌شود، درد کنترل می‌شود و بیمار فعالیت‌ های روزمره خود را بهتر انجام می‌دهد.

کنترل درد مزمن غیرسرطانی

بیمارانی که دردهای مزمن ناشی از آسیب‌ های نخاعی، نورالژیک یا بعد از جراحی‌ ها دارند، از پمپ داخلی بهره می‌برند و تزریق مستقیم دارو باعث کاهش درد شدید می‌شود.

کاهش عوارض جانبی داروهای خوراکی

با انتقال دارو به نخاع، دوز مصرفی بسیار کمتر از داروی خوراکی است و این روش باعث کاهش عوارضی مانند تهوع، خواب‌ آلودگی، یبوست و مشکلات گوارشی می‌شود و ایمنی درمان را افزایش می‌دهد.

کنترل درد در بیماران مقاوم به درمان

برای بیمارانی که به داروهای خوراکی یا سایر روش‌ های درمانی پاسخ مناسبی نمی‌دهند، پمپ داخلی نخاعی امکان کنترل دقیق و مداوم درد را فراهم می‌کند و از شدت درد می‌کاهد.

اقدامات قبل از عمل پمپ گذاری داخل نخاع

برای افزایش ایمنی و موفقیت عمل پمپ داخلی نخاعی، رعایت نکات زیر قبل از جراحی ضروری است:

• پزشک سابقه بیماری‌ های قلبی، ریوی، دیابت، اختلالات انعقادی یا مشکلات ایمنی را بررسی می‌کند تا ریسک جراحی کاهش یابد.
• انجام آزمایش خون، تصویربرداری از نخاع و بررسی عملکرد کلیه و کبد برای اطمینان از آمادگی بیمار ضروری است.
• داروهای رقیق‌ کننده خون یا داروهای ضد التهابی باید طبق دستور پزشک قطع یا تنظیم شوند تا خونریزی در حین عمل کاهش یابد.
• پزشک نحوه عملکرد پمپ، مراقبت‌ های بعد از جراحی و خطرات را توضیح می‌دهد تا بیمار آمادگی روانی داشته باشد.
• در صورتی که عمل تحت بیهوشی عمومی انجام شود، بیمار باید ۶ تا ۸ ساعت قبل از جراحی ناشتا باشد تا عوارض گوارشی کاهش یابد.

• برای بعد از جراحی، داشتن یک همراه مطمئن ضروری است تا بیمار را به خانه بازگرداند و در مراقبت اولیه کمک کند.

عمل پمپ داخلی نخاعی چگونه انجام می شود؟

عمل پمپ داخلی نخاعی به صورت جراحی سرپایی یا کوتاه‌ مدت بستری انجام می‌شود و شامل پنج مرحله اصلی است و این عمل به طور کلی 3 تا 4 ساعت طول می کشد:

مرحله 1: آماده کردن بیمار

در ابتدا فرد تحت بیهوشی قرار می گیرد و پس از بیهوشی بدن شما به پهلو چرخانده می شود، در مرحله بعد، نواحی پشت و معده شما تراشیده می شوند و در جایی که قرار است کاتتر و پمپ قرار گیرند، آماده می شوند.

مرحله 2: قرار دادن کاتتر

یک برش کوچک پوست در وسط کمر شما ایجاد می شود، قوس استخوانی مهره در معرض قرار دارد و کاتتر در فضای داخل نخاعی، بالای نخاع قرار گرفته و با بخیه در جای خود محکم می شود، کاتتر به فضای داخل نخاعی در ناحیه کمر وارد می شود و سپس کاتتر در بهترین مکان قرار گرفته تا نخاع را با دارو پر کند و از انتقال سیگنال های درد به مغز جلوگیری کند.

مرحله 3: قرار دادن پمپ

یک برش پوستی 4-6 اینچی در کنار شکم شما در زیر خط کمر ایجاد می شود، جراح یک جیب برای پمپ بین لایه های پوست و عضله ایجاد می کند و کاتتر اکستنشن به پمپ متصل است، در مرحله بعدی، پمپ به درستی در زیر پوست قرار گرفته و به لایه ضخیم فاشیای عضلانی معده بخیه زده می شود.

مرحله 4: بخیه زدن برش ها

برش در پشت و شکم شما با بخیه یا منگنه بسته می شود و از پانسمان استفاده می شود.

نکات مراقبتی بعد از قرار دادن پمپ داخل نخاعی

در ناحیه بهبودی بعد از عمل، از بیهوشی بیدار می شوید، فشار خون، ضربان قلب و تنفس شما کنترل می شود و درد شما رفع می شود، بیشتر بیماران در همان روز از خانه مرخص می شوند و به شما دستورالعمل های کتبی داده می شود تا هنگام رفتن به خانه آن ها را دنبال کنید.

• طبق دستور جراح خود از داروهای ضد درد استفاده کنید، مواد مخدر اعتیاد آور است و برای مدت زمان محدودی استفاده می شود.

• مواد مخدر همچنین باعث یبوست می‌شود، آب زیادی بنوشید و غذاهای سرشار از فیبر بخورید، ملین ها و نرم کننده های مدفوع مانند Dulcolax ،Senokot ،Colace و Milk of Magnesia بدون نسخه پزشک در دسترس هستند.

• تا زمان ترمیم کامل بافت‌ها، از فشار دادن یا ضربه زدن به ناحیه شکم و محل پمپ خودداری کنید.

• برای جلوگیری از عفونت، دست های خود را قبل و بعد از تمیز کردن برش کاملاً بشویید.
• یک روز بعد از جراحی دوش بگیرید.
• نباید کاتتر خم، کشیده یا لمس شدید شود، هر گونه درد یا تغییر در عملکرد پمپ باید به پزشک اطلاع داده شود.
• محل برش باید خشک و تمیز نگه داشته شود و پانسمان طبق دستور پزشک تعویض شود تا خطر عفونت کاهش یابد.
• در محل برش از استفاده از لوسیون یا پماد خودداری کنید.
• مقداری تخلیه ترشح از محل برش طبیعی است، مقدار زیادی از مایعات، تخلیه بوی بد به رنگ زرد یا سبز باید بلافاصله به مطب جراح گزارش شود.
• ممکن است مایعی در زیر پوست اطراف دستگاه جمع شود و تورم قابل مشاهده ای ایجاد کند، در صورت بروز این امر با پزشک تماس بگیرید.
• بلند شوید و 5-10 دقیقه هر 3-4 ساعت پیاده روی کنید و همانطور که توانایی دارید به تدریج زمان پیاده روی خود را افزایش دهید.
• برای کاهش درد و تورم، بر روی برش خود 3-4 بار در روز و به مدت 15-20 دقیقه کمپرس یخ بذارید.
• مخزن پمپ باید در فواصل منظم توسط پزشک یا پرستار شارژ شود تا دارو همیشه در دسترس باشد و کنترل درد حفظ شود.

محدودیت های بعد از قرار دادن پمپ داخل نخاعی

• تا 6 هفته آینده خم نشوید، بلند نشوید، پشت خود را نچرخانید، این کار برای جلوگیری از حرکت کاتتر از محل خود تا زمان بهبودی است.
• به مدت 2 هفته بعد از جراحی، چیزی بالاتر از 5 پوند را بلند نکنید.
• تا 2 هفته آینده هیچ فعالیت سنگینی از جمله کار در حیاط کارهای خانه و رابطه جنسی نداشته باشید.
• هنگام انجام اجابت مزاج از فشار دادن خودداری کنید.
• تا قرار ملاقات بعدی خود رانندگی نکنید و در صورت لزوم در مسافت های کوتاه 45 دقیقه یا کمتر سوار اتومبیل شوید.
• به مدت 2 هفته پس از جراحی یا در حالی که داروی مخدر مصرف می کنید، الکل مصرف نکنید.
• از نشستن به مدت طولانی خودداری کنید.

چه موقع با دکتر خود تماس بگیرید؟

• تب بیش از 101.5 درجه فارنهایت
• حالت تهوع یا درد رفع نشده
• عوارض برش
• درد شدید ناگهانی کمر، شروع ناگهانی ضعف و اسپاسم پا، از دست دادن عملکرد مثانه یا روده – این یک وضعیت اضطراری است به بیمارستان بروید و با جراح خود تماس بگیرید.
• اگر بعد از 48 ساعت سردرد شما ادامه یافت. (بیشتر بخوانید: درمان دردهای پیشانی)

نتیجه حاصل از قرار دادن پمپ داخل نخاعی

نتایج بسته به شرایط زمینه ای تحت درمان و شدت آن متفاوت خواهد بود و بیماران کاهش درد و هم چنین بهبود کلی فعالیت های زندگی روزمره را تجربه می‌کنند، بیماران اسپاستیسیتی کاهش سفتی و اسپاسم عضلات را تجربه کرده و داروهای خوراکی کاهش می یابد زیرا دارو مستقیما به نخاع منتقل می شود و دوزهای بسیار کمتری لازم است.

عوارض قرار دادن پمپ داخل نخاعی

عوارض جانبی برای پمپ های دارویی داخل نخاعی حداقل هستند، مانند تمام جراحی ها، عوارض شامل عفونت و خونریزی است و احتمال دارد حرکت کاتتر کند یا مسدود شود یا پمپ کار نکند که نادر است، تجمع مایعات در اطراف پمپ ایجاد می‌شود و باعث ترشح آبکی واضح از برش ها یا سردرد می‌شود و خود به خود از بین می روند اما در برخی از مواقع به تخلیه نیاز دارند، دلایل حذف دستگاه شامل عفونت، عدم تسکین درد و سو استفاده بیمار است.

عوارض جانبی مصرف بیش از حد دارو ها شامل افسردگی، تنفسی، کشیدگی، اسپاسم عضلات، احتباس ادرار، یبوست، حالت تهوع، استفراغ است.

سوالات متداول

در نهایت…

پمپ داخلی نخاعی روشی نوین و مؤثر برای کنترل دردهای مزمن و مقاوم به درمان است که با تزریق مستقیم دارو به نخاع، تأثیر سریع‌تر و عوارض کمتر نسبت به داروهای خوراکی دارد، این روش کمک بسیار زیادی به کاهش درد کرده و البته موفقیت درمان، به انتخاب صحیح بیمار، مهارت جراح و رعایت دقیق مراقبت‌ های پس از عمل بستگی دارد.