در سال های اخیر، درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی به عنوان یک رویکرد نوین مورد توجه قرار گرفته و روشی محبوب به شمار می رود. هدف از انجام این روش ترمیم و بازسازی غضروف آسیبدیده مفاصل با استفاده از سلولهای بنیادی است. اما این درمان چگونه عمل میکند؟ برای استفاده از این سلول ها باید آن ها را به صورت مستقیم به مفصل تزریق کرد که در نتیجه موجب بهبود علائم آرتروز و عملکرد مفاصل خواهد شد. آیا تمام بیماران میتوانند از آن بهرهمند شوند؟ میزان اثربخشی آن چقدر است؟
تزریق سلول بنیادی برای درمان آرتروز مفصل زانو
کاربرد سلول های بنیادی در درمان آرتروز مفاصل
سلول های بنیادی به منظور درمان آرتروز مفاصل کاربردها و مکانیسم های مختلفی دارد.
- از آنجایی که سلول های بنیادی قادر هستند به صورت نامحدود تکثیر شوند، اهمیت بالایی در ترمیم بافت مفصلی دارند. این سلول ها منجر به ترمیم و تجدید سلول های مفصل و بافت های آسیب دیده خواهند شد.
- سلول های بنیادی قادر هستند به سلول های دیگری نیز تمایز پیدا کنند که سلول های غضروفی یکی از این نوع سلول ها به شمار می روند. این امر موجب تشکیل بافت غضروفی باکیفیت می شود.
- یکی دیگر از کاربردهای این روش ترمیم بافت های مفصلی نظیر بافت استخوانی و بافت لیگامانت (نوعی بافت همبندی) است که موجب می شود تا ساختار مفصلی آسیب دیده و تخریب شده خود را بازیابی کرده و در نهایت علائم آرتروز کاهش پیدا کند.
به طور کلی باید گفت که استفاده از روش تزریق سلولهای بنیادی (SVF) تأثیر مثبتی در کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و بازسازی بافت آسیب دیده دارد.
جهت شناخت کامل این روش، این مقاله را بخوانید: تزریق سلولهای بنیادی (SVF) چیست؟
درمان آرتروز زانو با سلول های بنیادی
چه بیمارانی بهترین کاندید درمان آرتروز با سلولهای بنیادی هستند؟
درمان آرتروز مفاصل با سلولهای بنیادی زمانی بیشترین بازده را دارد که غضروف هنوز بهطور کامل از بین نرفته باشد. بیمارانی که در مراحل اولیه تا متوسط آرتروز قرار دارند، معمولاً پس از تزریق، کاهش درد و روانتر شدن حرکت مفصل را تجربه میکنند. این گروه شامل افرادی است که هنوز توان حرکتی قابلقبول دارند، اما درد مزمن، خشکی مفصل یا محدودیت فعالیت روزمره زندگیشان را مختل کرده است.
کسانی که در جریان فعالیتهای عادی مثل بالا رفتن از پله، پیادهروی طولانی یا ایستادن طولانی دچار درد و التهاب میشوند، غالباً پاسخ خوبی به درمان میدهند؛ بهخصوص اگر آرتروز در یک یا دو مفصل (مثل زانو یا لگن) متمرکز شده باشد. وزن مناسب، سبک زندگی فعال و عدم تخریب کامل فضای مفصلی نیز از عواملی هستند که شانس موفقیت این درمان را افزایش میدهند. در چنین شرایطی، سلولهای بنیادی میتوانند التهاب را کاهش دهند و فرایند بازسازی تدریجی بافت مفصلی آغاز شود.
گروهی از بیماران که در گذشته درمانهای دیگر مانند فیزیوتراپی، تزریق ژل یا داروهای ضدالتهاب را امتحان کردهاند و هنوز درد دارند نیز مخاطب مناسبی برای تزریق سلولهای بنیادی هستند. در کلینیک درد آریانی این افراد ابتدا معاینه تخصصی میشوند تا میزان آسیب، پایداری مفصل و کیفیت غضروف باقیمانده بررسی شود و تصمیم دقیقتری گرفته شود.
| وضعیت بیمار | احتمال موفقیت | توضیح |
| آرتروز خفیف تا متوسط | بالا | غضروف هنوز کاملاً تخریب نشده و بدن توان بازسازی دارد. |
| درد مزمن + خشکی مفصل | بالا | پاسخ خوبی در کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی دیده میشود. |
| آرتروز محدود به یک یا دو مفصل (زانو/لگن) | بالا | تمرکز درمان روی یک مفصل نتیجه را بهتر میکند. |
| بیماران با وزن مناسب | متوسط تا بالا | فشار کمتر روی مفصل = بازده بیشتر درمان. |
| افرادی که درمانهای دیگر جواب نداده | بالا | معمولاً بعد از ژل/دارو/فیزیوتراپی هنوز شانس بهبود دارند. |
چه افرادی از سلول بنیادی برای درمان آرتروز نتیجه نمیگیرند؟
در مراحل انتهایی آرتروز که فضای مفصل کاملاً از بین رفته یا استخوانها روی هم ساییده میشوند، تزریق سلول بنیادی توانایی بازسازی کافی را ندارد. در این شرایط، نتیجهی درمان بسیار کمرنگ است؛ چون بستر مناسبی برای رشد سلولهای غضروفی باقی نمانده است. بیمارانی که درد شدید شبانه، قفلشدگی مفصل یا تغییر شکل واضح زانو دارند، معمولاً به روشهای جراحی نزدیکتر هستند تا درمانهای ترمیمی.
افرادی که چاقی شدید دارند، بهدلیل فشار بیش از حد بر مفصل، معمولاً نتایج کوتاهمدتتری مشاهده میکنند؛ مگر اینکه کاهش وزن همزمان انجام شود. همچنین بیمارانی که بیماریهای سیستمیک کنترلنشده مثل دیابت پیشرفته، مشکلات انعقادی یا عفونت فعال دارند باید ابتدا وضعیت عمومیشان تثبیت شود. چون این عوامل روند ترمیم را کند کرده و مانع ایجاد بافت سالم میشود.
در مواردی هم که استخوانسازی غیرطبیعی، کیستهای عمقی مفصل یا آسیب رباطی شدید وجود دارد، پزشک باید ابتدا این مشکلات را بررسی کند؛ چون ممکن است تزریق سلولهای بنیادی بدون اصلاح عوامل زمینهای اثربخش نباشد. در کلینیک آریانی همیشه قبل از تزریق، ارزیابی دقیق امآرآی و تستهای تخصصی انجام میشود تا فقط بیمارانی وارد فرایند درمان شوند که احتمال موفقیت واقعی در آنها وجود دارد.
| وضعیت بیمار | دلیل مناسب نبودن | راهحل یا جایگزین |
| آرتروز بسیار شدید / از بین رفتن کامل فضای مفصل | بستر بازسازی وجود ندارد | معمولاً گزینه جراحی مناسبتر است. |
| تغییر شکل واضح زانو / ساییدگی استخوان روی استخوان | سلول بنیادی توان بازسازی کافی ندارد | بررسی جراحی تعویض مفصل. |
| چاقی شدید | فشار بالا باعث کاهش اثر درمان میشود | کاهش وزن قبل یا همزمان با درمان. |
| دیابت کنترلنشده / مشکلات انعقادی / عفونت فعال | ترمیم بافت مختل و خطر عوارض بالا | ابتدا کنترل بیماری زمینهای. |
| آسیب شدید رباط، کیستهای عمیق یا استخوانسازی غیرطبیعی | مشکل اصلی ساختاری است نه غضروف | ابتدا اصلاح مشکلات زمینهای. |
مراحل درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی
مراحل درمان آرتروز مفاصل با سلولهای بنیادی شامل چندین گام اساسی است:
۱- ارزیابی و معاینه بیمار
در ابتدا، پزشک وضعیت بیمار را بررسی کرده و آزمایشهای لازم و تصویربرداری را انجام میدهد. هدف این مرحله، ارزیابی میزان تخریب مفصل و تشخیص این است که آیا بیمار کاندیدای مناسبی برای این درمان هست یا خیر.
۲- استخراج و آمادهسازی سلول های بنیادی
برای بیشتر افراد این سوال پیش می آید که از سلول های بنیادی به چه صورت برای درمان آرتروز مفاصل استفاده می شود، در ادامه روش های استخراج و آماده سازی این سلول ها را بررسی خواهیم کرد.
به طور معمول جهت استخراج سلول های بنیادی در درمان آرتروز مفاصل، از منابع مختلفی نظیر نخاع استخوان، چربی بدن و مفصل خود بیمار استفاده خواهد شد. بدین منظور از بیهوشی موضعی و جراحی های کم تهاجمی استفاده می شود.
استخراج سلول های بنیادی از مغز استخوان
مغز استخوان یکی از منابع اصلی استخراج سلول های بنیادی برای درمان آرتروز مفاصل به شمار می رود. بدین منظور با یک جراحی کوچک بر روی استخوان کمر یا استخوان شقی با استفاده از سوزن های خاصی نمونه ای از مغز استخوان برداشته شده و سپس در آزمایشگاه تعدیل و تکثیر خواهد شد.
استخراج سلول های بنیادی از چربی بدن
یکی از منابع دیگر جهت استخراج سلول های بنیادی بافت چربی بدن است که بدین منظور نیز چربی ها از نواحی مانند شکم، ران و … توسط عمل جراحی استخراج شده و سپس در آزمایشگاه تجزیه و تمیز شده و سپس برای تزریق به مفاصل آماده خواهند شد.
استخراج سلول های بنیادی از مفصل خود بیمار
برای استخراح سلول های بنیادی می توان از مفصل خود بیمار نیز به صورت مستقیم استفاده کرد. بدین منظور نمونه ای از بافت مفصل بیمار با یک جراحی کوچک تهیه شده و سپس در آزمایشگاه تمایز داده خواهد شد.
در خصوص روش استخراج باید ذکر کرد که تنها بخشی از فرایند درمان بوده و پس از استخراج این سلول ها باید در آزمایشگاه ها آماده سازی شده و سپس به صورت مستقیم تزریق شوند.
۳- آماده سازی سلول های بنیادی
بعد از استخراج این سلول ها نوبت به آماده سازی آن ها می رسد چرا که این سلول ها باید منظور تقویت و ترمیم پالایش شوند. پالایش این سلول ها شامل جداسازی و غربالگری سلول ها است که موجب تمایز آن ها به صورت سلول های غضروفی و تقویت قدرت ترمیم و تجدیدسازی سلول ها می شود.
۴- آمادهسازی مفصل بیمار
پیش از تزریق سلولهای بنیادی، گاهی اوقات مفصل از مایعات اضافی تخلیه شده و محیطی مناسب برای پذیرش سلولهای بنیادی ایجاد میشود.
۵- تزریق سلولهای بنیادی به مفصل
سلولهای بنیادی پردازششده با استفاده از یک سوزن مخصوص و تحت هدایت سونوگرافی یا فلوروسکوپی به محل دقیق آسیب تزریق میشوند. گاهی اوقات، فاکتورهای رشد یا پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) نیز برای افزایش تأثیر سلولهای بنیادی اضافه میشود.
نکته ای که باید در خصوص این روش درمانی مدنظر قرار داد این است که درمان آرتروز مفاصل با سلولهای بنیادی حتما باید با تجویز و مشاوره پزشک متخصص صورت بگیرد. بدین منظور به بهترین کلینیک درد در تهران مراجعه کنید.
تزریق سلول بنیادی برای چه کسانی است؟
چالش ها و محدودیت های درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی
این روش محدودیت هایی را نیز به همراه دارد که این محدودیت ها را در ادامه ذکر خواهیم کرد.
- تأمین منابع سلولی: یکی از چالش ها و محدودیت های این روش استخراج و تهیه این سلول ها به میزان کافی است که بتواند قابلیت تجدیدپذیری بالایی داشته باشد.
- مسائل اخلاقی: استفاده از سلول های بنیادی به خصوص در مورد منابع این سلولها و روش های استخراج آنها امکان دارد مسائل اخلاقی پیچیدهای را به همراه داشته باشد.
- پذیرش سیستم ایمنی: یکی دیگر از محدودیت های این روش عدم پذیرش سلول های بنیادی توسط سیستم ایمنی بدن است و امکان دارد سیستم ایمنی بدن این سلول ها را مواد خارجی تشخیص داده و واکنش نشان دهد. و همین موضوع منجر به تاثیر در نتیجه نهایی درمان خواهد شد.
- عوارض جانبی: استفاده از سلول های بنیادی امکان دارد عوارض جانبی را به همراه داشته باشد، به همین دلیل قبل از انجام آن باید این عوارض مورد ارزیابی قرار گرفته و برای کاهش آن ها تدابیر لازم انجام شود.
نکته: با این حال، باید اشاره کرد که درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی، بازدهی بالایی داشته و موجب بهبود عملکرد مفاصل خواهد شد و علائم را نیز کاهش می دهد.
نتایج درمان و اثر بخشی درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی
میزان اثربخشی درمان آرتروز با سلولهای بنیادی به عوامل مختلفی از جمله شدت آسیب مفصل، سن بیمار، منبع سلولهای بنیادی و شرایط کلی سلامت فرد بستگی دارد. مطالعات نشان دادهاند که بسیاری از بیماران پس از تزریق، کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و افزایش کیفیت زندگی را تجربه میکنند.
در مراحل اولیه و متوسط آرتروز، این روش بازسازی غضروف را تحریک کرده و پیشرفت بیماری را کند مینماید. برخی بیماران تا چند سال کاهش درد و افزایش حرکت را گزارش کردهاند.
اما در موارد شدید که غضروف کاملاً از بین رفته، تأثیر این روش کاهش مییابد.
سوالات متداول
سلولهای بنیادی بیشتر به کاهش التهاب، کاهش درد و بهتر شدن حرکت مفصل کمک میکنند. در مراحل خفیف تا متوسط، میتوانند روند ترمیم را فعال کنند.
بیشترین استفاده برای زانو، لگن، شانه و مچ پا است؛ یعنی مفاصلی که آرتروز و التهاب آنها شایعتر است.
در مراحل شدید آرتروز نه؛ اما در مراحل پایینتر میتواند نیاز به جراحی را عقب بیندازد یا کاهش دهد.
معمولاً بین ۴ تا ۱۲ هفته بعد از تزریق، کاهش درد و روانتر شدن حرکت حس میشود. روند ترمیم تدریجی است.
بله؛ اما نتیجه به وضعیت غضروف و شدت آرتروز بستگی دارد، نه صرفاً سن بیمار.
فعالیتهای سنگین چند روز باید محدود شود؛ اما کارهای سبک و روزمره معمولاً همان روز یا روز بعد قابل انجام است.
در آرتروز خیلی پیشرفته که استخوان روی استخوان است، اثر درمان محدود است و معمولاً جراحی گزینه بهتر است.
بله؛ وزن بالا فشار روی مفصل را زیاد میکند و اثربخشی درمان را کاهش میدهد.
تا حدی در کاهش التهاب و درد کمک میکند، اما اگر پارگی شدید باشد نیاز به درمان اختصاصی دارد.
بله؛ چون از سلولهای خود بیمار استفاده میشود، احتمال حساسیت یا رد درمان بسیار کم است.
این روش برای افرادی که در مراحل اولیه یا متوسط آرتروز هستند، مؤثرتر است. در موارد پیشرفته که مفصل بهشدت تخریب شده، تأثیر درمان کاهش مییابد.
نتایج این روش طولانیمدت ولی موقتی است. برخی بیماران پس از چند سال ممکن است نیاز به تزریق مجدد داشته باشند.
هزینه این روش بسته به محل درمان، میزان تزریق و نوع سلولهای بنیادی متفاوت است. مشورت با پزشک و مراکز درمانی برای اطلاع از هزینه ضروری است.
در نهایت…
درمان آرتروز مفاصل با سلول های بنیادی یک روش نوآورانه و جدید به شمار می رود که منجر به تجدید و بازسازی بافت های مفصلی آسیب دیده خواهد شد و همین امر موجب تسریع روند بهبودی آرتروز مفاصل و کاهش علائم خواهد شد. استفاده از این روش دارای مزیت هایی از قبیل بازسازی بافت مفصلی، کاهش التهاب با ترمیم بافت های آسیب دیده، کمک به تولید بافت غضروفی است.